تأثیر صداهای بلند ترقهها بر سلامت روانی؛ هشدار یک روانشناس
تأثیر صداهای بلند ترقهها بر سلامت روانی؛ هشدار یک روانشناس
میترا رستمی، روانشناس، در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «هرمز» درباره تأثیر روانی و جسمی صداهای بلند و ناگهانی ترقهها بر اقشار مختلف جامعه گفت: صداهای بلند و ناگهانی در مراسم چهارشنبهسوری میتوانند آثار مخرب جدی بر سلامت جسمی و روانی افراد بهویژه کودکان و سالمندان برجای بگذارند.
وی افزود: کودکانی که بهصورت ناگهانی در معرض صدای ترقه قرار میگیرند، ممکن است از نظر فیزیولوژیک دچار آسیبهایی همچون انحراف چشم، پارگی پرده گوش یا افزایش شدید ضربان قلب شوند. در بُعد روانی نیز این تجربه میتواند منجر به بروز رفتارهایی همچون ناخنجویدن، شبادراری، بیخوابی، جیغزدنهای شبانه و افزایش وابستگی به والدین شود. این علائم در بلندمدت حتی ممکن است بر توانایی اجتماعی کودکان اثر منفی داشته باشد.
این روانشناس ادامه داد: در مورد سالمندان نیز باید توجه داشت که بدن آنها فرسودهتر است و صداهای ناگهانی میتوانند باعث افزایش فشار خون، اضطراب شدید، ایست قلبی یا رفتارهای اضطرابی و بیخوابی شبانه شوند.
رستمی همچنین درباره تأثیر این صداها بر افراد عادی جامعه تصریح کرد: ترقهها موجب وحشت و اضطراب ناگهانی میشوند که نهتنها بر فرد اثر میگذارند بلکه این حالت به اطرافیان نیز منتقل میشود. حتی ممکن است برخی افراد دچار گریههای بیرویه یا رفتارهای پرتنش نسبت به فرزندان خود شوند.
وی همچنین تأکید کرد: شدت اثرات روانی این صداها در دورههای حساس رشد و بلوغ، بهویژه در دختران ۹ تا ۱۰ ساله و پسران ۱۳ تا ۱۵ ساله، بهمراتب بالاتر است و باید آموزشهای فرهنگی برای کاهش رفتارهای پرخطر در این مناسبت جدی گرفته شود.
چهارشنبهسوری و ریشه تمایل به رفتارهای خطرناک
این روانشناس، در پاسخ به پرسشی درباره عوامل فرهنگی و اجتماعی مؤثر بر گرایش برخی افراد به استفاده از مواد آتشزا و ایجاد هیجان خطرناک در شب چهارشنبهسوری با وجود هشدارهای مکرر، گفت: از منظر فرهنگی، آیین چهارشنبهسوری ریشه در تاریخ و سنتهای نیاکان ما دارد و در گذشته هدف آن گردهمایی، شادی جمعی و سوزاندن خاطرات تلخ سال سپری شده بود، نه ایجاد هیجانهای خشونتبار و پرخطر.
رستمی افزود: متأسفانه در سالهای اخیر، برخی آسیبهای خانوادگی و اجتماعی باعث شدهاند روح این آیین تغییر پیدا کند. نحوه تربیت فرزندان، محیط رشد، قومیت، شهر محل زندگی و فرهنگ خانوادگی همه در شکلگیری رفتارهای هیجانی نقش دارند. خانوادههایی که تماشای خشونت برایشان عادی است، یا خودشان در روابط زناشویی رفتارهای پرتنش دارند، ممکن است ناخواسته الگوی رفتاری خشونتآمیز را به فرزندان منتقل کنند.
وی تأکید کرد: بهویژه کودکانی که در معرض خشونت خانگی یا رفتارهای تند پدر و مادر هستند، احتمال بیشتری دارند که نسبت به رفتارهای پرخطر از جمله استفاده از مواد آتشزا در مناسبتهایی مانند چهارشنبهسوری گرایش نشان دهند. این رفتار برای آنها نوعی تخلیه هیجان و بازتاب شرایط روانی ناخوشایند است.
این روانشناس سپس هشدار داد: بیتفاوتی خانوادهها و فقدان نظارت تربیتی بر نوجوانان نیز در تشدید این رفتارها نقش قابل توجهی دارد و آموزشهای فرهنگی و اجتماعی برای بازگشت به هویت واقعی و سنت اصیل این آیین، ضروری است.
خانوادهها میتوانند با رفتار آگاهانه از بروز هیجانهای خطرناک در چهارشنبهسوری پیشگیری کنند
رستمی با اشاره به وضعیت اقتصادی فعلی و تأثیر آن بر شرایط روانی جامعه گفت: فشار اقتصادی امروز تمام اقشار جامعه را درگیر کرده است و به نوعی هیچکس از اثرات روانی آن مستثنی نیست. بسیاری از مراجعان میگویند کار نیست یا انگیزهای برای فعالیت ندارند. واقعیت این است که ما در شرایطی شبیه به جنگ اقتصادی و روانی قرار گرفتهایم و باید با پذیرش آن، به جای ناامیدی و تکرار جملات منفی، برای حفظ تعادل روانی و خانوادگی تلاش کنیم.
وی در ادامه نقش خانوادهها را در هدایت رفتار اجتماعی کودکان و نوجوانان بسیار مهم دانست و افزود: هر فرد در زندگی از شخص یا گروهی تأثیر میپذیرد. باید از همین نفوذ مثبت استفاده کنیم تا از طریق گفتگو و آموزشهای نرم و ملموس، رفتارهای ناایمن و خطرناک در شب چهارشنبهسوری را کاهش دهیم. خانوادهها میتوانند با فراهمکردن فضای آرام، به کودکان آموزش دهند که چگونه از خود و دیگران مراقبت کنند.
این روانشناس با اشاره به آلودگی صوتی ناشی از ترقهها گفت: توصیه میکنم والدین برای محافظت از سلامت روانی و جسمی کودکان و سالمندان، از هدفون یا پنبه برای کاهش شدت صدا استفاده کنند و سعی کنند با موسیقیهای ملایم و متناسب با سن کودکان، فضای آرامی در خانه ایجاد کنند.
